Baza wiedzy o prawach podstawowych - Fundusze Europejskie dla Pomorza Zachodniego

Aktualne informacje dotyczące konieczności realizacji projektów zgodnie z zasadami równości oraz zapisami Karty Praw Podstawowych (KPP) i Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych (KPON) znajdziesz na stronach rządowych:Karta Praw Podstawowych (KPP) i Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych (KPON) – Centrum Projektów Polska Cyfrowa – Portal Gov.pl

Akty prawne

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (KPP)
Dokument potwierdzający katalog praw człowieka wywodzący się z tradycji konstytucyjnych i umów międzynarodowych. Zgodnie z art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Ogólnego 2021/1060, jej przestrzeganie jest obowiązkowe na każdym etapie wdrażania funduszy europejskich.
Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (KPON)
Międzynarodowy akt prawny nakładający na instytucje i beneficjentów obowiązek zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami rzeczywistego korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności na równi z innymi osobami. Zgodnie z postanowieniami Umowy Partnerstwa 2021-2027, wszystkie projekty dofinansowywane z funduszy europejskich w Polsce muszą być z nią zgodne.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/1060 (rozporządzenie ogólne)
Fundamentalny akt prawa unijnego regulujący wdrażanie funduszy europejskich w perspektywie 2021-2027, który w art. 9 ust. 1 nakłada obowiązek przestrzegania KPP, a w art. 9 ust. 3 – przepisów antydyskryminacyjnych. Wsparcie z funduszy może być udzielane wyłącznie projektom i beneficjentom spełniającym te wymogi.
Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami
Krajowy akt prawny wprowadzający standardy dostępności architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej. Wyznacza minimalne wymagania, które muszą spełniać produkty i usługi powstające w ramach projektów współfinansowanych ze środków UE.
Europejski akt o dostępności – European Accessibility Act (EAA)
Dyrektywa ujednolicająca wymogi dostępności wyrobów i usług na rynku europejskim, nakładająca na realizatorów projektów konieczność stosowania rozwiązań zgodnych z koncepcją uniwersalnego projektowania. Stanowi jeden z filarów weryfikacji spełnienia horyzontalnych warunków podstawowych.
Umowa Partnerstwa dla realizacji polityki spójności 2021-2027
Centralny dokument strategiczny regulujący zasady wdrażania funduszy europejskich w Polsce, w którym zawarto formalne zobowiązanie do przestrzegania KPP, KPON oraz horyzontalnych, zasad równościowych przez wszystkie instytucje i beneficjentów. Wyznacza ramy dla stosowania zasad niedyskryminacji i dostępności we wszystkich programach krajowych.

Unijne strategie równego traktowania

Komisja Europejska przyjęła kompleksowe strategie na rzecz równego traktowania. Mają one zapewnić wszystkim ludziom warunki do życia, rozwoju i sukcesu, bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, religię, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. Te strategie to:

Unijna strategia na rzecz skuteczniejszego stosowania Karty Praw Podstawowych UE
- Unijna strategia na rzecz skuteczniejszego stosowania Karty praw podstawowych UE
- Unia Równości; Strategia Równości Płci 2026-2030
- Unia Równości: Strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030
- Unia Równości: Strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2026-2030
- Unijna Równości; Strategia przeciwdziałania rasizmowi na lata 2026–2030
- Unia Równości; Strategia na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów na lata 2020–2030
- Unia równości. Raport; Między założeniami a rzeczywistością

Strategie i wytyczne

Wytyczne dotyczące zapewnienia poszanowania Karty Praw Podstawowych UE przy wdrażaniu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (2016/C 269/01)
Dokument Komisji Europejskiej wyjaśniający państwom członkowskim, na czym polega zapewnienie poszanowania KPP przy wdrażaniu funduszy europejskich. W Załączniku nr III zawierają narzędzie w postaci tzw. „listy kontrolnej dotyczącej praw podstawowych”, stosowanej przez instytucje i beneficjentów przygotowujących projekty.
Wytyczne dotyczące realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027
Oficjalny dokument Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej standaryzujący wdrażanie zasady równości szans kobiet i mężczyzn oraz zasady dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Zasady równościowe muszą być przestrzegane na każdym etapie realizacji projektu: od przygotowania, przez wdrażanie, aż po kontrolę i ewaluację.
W załącznikach zawiera;
1. Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+
2. Standardy dostępności dla polityki spójności 2021–2027
3. Procedura służąca do włączania postanowień KPON do praktyki wdrażania programów
4. Procedura służąca do włączania postanowień KPP do praktyki wdrażania programów
Wytyczne dotyczące zapewnienia poszanowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej przy wdrażaniu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych
Sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci: Zestaw narzędzi działania krok po kroku. Wytyczne dotyczące funduszy UE

Poradniki

Przewodnik „Stosowanie Karty Praw Podstawowych w toku wdrażania projektów finansowanych z funduszy UE”
Opracowanie Biura Rzecznika Praw Obywatelskich skierowane do pracowników organów krajowych zajmujących się wdrażaniem programów i projektów unijnych. Celem przewodnika jest wsparcie przy stosowaniu KPP oraz przy dokonywaniu oceny przestrzegania praw podstawowych przez inne podmioty, w tym beneficjentów.
Poradnik równość szans w Programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG)
Oficjalna publikacja Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej wspierająca beneficjentów FENG w praktycznym wdrażaniu zasad niedyskryminacji i dostępności. Zawiera wyjaśnienia dotyczące zasady równości szans i niedyskryminacji oraz zasady równości kobiet i mężczyzn wraz ze wskazówkami ich zastosowania w projektach.
Poradnik w zakresie stosowania zasad równościowych oraz przestrzegania warunków podstawowych w programie Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS)
Praktyczny przewodnik dla instytucji i beneficjentów programu FEnIKS, omawiający sposoby spełnienia wymogów równościowych i warunków podstawowych. Wskazuje konkretne rozwiązania w zakresie dostępności produktów i usług finansowanych z funduszy europejskich.

Badania i analizy

Ocena projektów w oparciu o horyzontalne kryteria zgodności z KPP i KPON (FERS, FERC, KPO)
Systemowe narzędzie analityczne stosowane przez instytucje przy ocenie wniosków o dofinansowanie, weryfikujące zgodność planowanych działań z prawami podstawowymi. Wyniki tych ocen stanowią podstawę do dopuszczenia projektu do realizacji lub konieczności jego modyfikacji.
Stosowanie i wdrażanie KPP oraz KPON – analiza warunków horyzontalnych nr 3 i 4 (CUPT)
Opracowanie Centrum Unijnych Projektów Transportowych szczegółowo opisujące mechanizmy wdrażania horyzontalnych warunków podstawowych nr 3 (KPP) i nr 4 (KPON). Zawiera opis listy kontrolnej dotyczącej praw podstawowych z Załącznika III Wytycznych KE, stosowanej przez instytucje i beneficjentów.

Polecane strony

Portal Funduszy Europejskich – Stosowanie Karty Praw Podstawowych
Główny rządowy portal informacyjny dla perspektywy finansowej 2021-2027, systematyzujący wymagania dotyczące KPP we wszystkich krajowych programach operacyjnych. Stanowi centralne miejsce dostępu do aktów prawnych, wytycznych i informacji praktycznych dla instytucji i beneficjentów.

Na stronach europejskich instytucji znajdziesz aktualne badania, analizy danych i raporty:

European Institute for Gender Equality | European Institute for Gender Equality; znajdziesz tu Gender Equality Index – ranking krajów UE pod względem równości płci, dane o przemocy wobec kobiet, rynku pracy, edukacji, zdrowiu, analizy polityk równościowych w UE, raporty tematyczne (np. o stereotypach, cyfryzacji, opiece)
Eurostat; To oficjalny urząd statystyczny UE. Znajdziesz tu; dane o ludności, edukacji, rynku pracy, zdrowiu, migracjach, statystyki porównawcze między krajami, interaktywne wykresy i zestawienia, bazy danych do pobrania
Rainbow Map 2025 | ILGA-EuropeILGA-Europe. Ta mapa pokazuje: ranking krajów Europy pod względem praw osób LGBTIQ+, oceny dotyczące: małżeństw i związków partnerskich, ochrony przed dyskryminacją, uzgodnienia płci, wolności zgromadzeń, przestępstw z nienawiści. Trendy i zmiany przedstawiane są w rocznych raportach.
Gender Gap Report 2025 | World Economic Forum; W raporcie znajdziesz: globalny ranking krajów pod względem wyrównania szans kobiet i mężczyzn. analizy czterech obszarów: uczestnictwo w gospodarce, edukacja, zdrowie, reprezentacja polityczna. Porównania regionalne i długoterminowe trendy
UN Women to organizacja ONZ odpowiedzialna za równość płci i wzmocnienie pozycji kobiet. Na stronach UN Women znajdziesz bardzo szeroki zakres treści dotyczących praw kobiet, równości płci i globalnych działań na rzecz wzmocnienia pozycji kobiet. Najważniejsze obszary to: wspieranie rządów w tworzeniu polityk i standardów, pomoc państwom we wdrażaniu tych standardów, koordynacja działań całego systemu ONZ w zakresie równości płci. Portal transparentności pokazuje m.in.: budżet, wydatki, liczbę biur i partnerów, wyniki globalne i krajowe, dane dotyczące realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG). UN Women koncentruje się na kluczowych zagadnieniach, takich jak: przywództwo i udział kobiet w polityce, ekonomiczne wzmocnienie kobiet, przeciwdziałanie przemocy wobec kobiet, pokój i bezpieczeństwo, działania humanitarne, młodzież, niepełnosprawność, zdrowie, HIV/AIDS.